Zabezpieczenie statyczne, dynamiczne i selektywne

Wszystkie rodzaje technik i transakcji zabezpieczających oparte są na podstawowej zasadzie: transakcja przyniesie pozytywny wynik finansowy, jeśli waluta jest kupowana tanio, a sprzedawana drogo. Dobra strategia zabezpieczająca przynieść ma zgodnie z teorią zyski negatywnie skorelowane z ruchem kursu walutowego. Ma więc za zadanie przynieść pozytywne rezultaty w przypadku strat na rynku walutowym oraz neutralne lub niezbyt negatywne rezultaty w przypadku zysków.
W teorii rozróżnia się zabezpieczenie statyczne, gdzie raz podjęta decyzja co do zakresu i formy zabezpieczenia podejmowana jest na samym początku oraz zabezpieczenie dynamiczne, w którym zmiany decyzji w zakresie wyboru strategii, technik, terminów zachodzą stosunkowo często.

Za zabezpieczenie statyczne uznawana jest zarówno decyzja o braku zabezpieczenia, jak i o pełnym zabezpieczeniu.
Strategia zabezpieczenia przy wykorzystaniu transakcji terminowych przynosi stały wynik ujemny, niezależnie od zmian kursu waluty, ze względu na istnienie pewnego stałego kosztu związanego z utratą pozytywnych efektów zmienności kursu waluty.
Powołując się na dane empiryczne, niektórzy badacze problemu twierdzą, że średnia oczekiwana zwrotu z wahań kursów walut, w długim okresie, bliska jest zeru.
Zgodnie z tym poglądem, strategia braku zabezpieczenia winna w długim okresie przynieść efekt zerowy lub nieznaczny zysk. Niezależnie od przyjętego powyżej założenia portfel walut pozostawiony bez zabezpieczenia przynosił będzie znaczne straty w okresie negatywnych ruchów kursów walut oraz odpowiednio znaczne zyski w okresie aprecjacji walut. W takiej sytuacji, w celu zabezpieczenia firmie stabilności rozwoju, nieuniknione staje się zwiększenie zapotrzebowania na kapitał, co dla wielu firm stanowi jeden z głównych kosztów działalności.
Biorąc pod uwagę, że obniżenie tych kosztów mogłoby przynieść poprawę konkurencyjności firmy na rynku w krótkim okresie, zasadne jest rozważenie koncepcji zabezpieczenia pełnego, co pozwoliłoby wyeliminować wpływ wahań kursów na jej zapotrzebowanie na kapitał. W przypadku przyjęcia strategii zabezpieczenia pełnego okresowe straty na rynku walutowym wynikające z deprecjacji walut w portfelu byłyby równoważone zyskami z operacji zabezpieczających. Niestety, ewentualne zyski na rynku walutowym, w przypadku aprecjacji walut w portfelu, wykorzystane byłyby do pokrycia równoległych strat na operacjach zabezpieczających.

Analizując efekty zastosowania różnych typów strategii zabezpieczających pierwsze co przychodzi na myśl, to transakcje opcyjnie.
Przy ich zastosowaniu uzyskuje się asymetryczna strukturę wyniku finansowego. Zapewniają one możliwość rekompensaty strat w przypadku niekorzystnych zmian kursu walutowego, dając jednocześnie możliwość osiągnięcia zysków w przypadku korzystnych zmian kursu, w odróżnieniu od pozostałych transakcji zabezpieczających, przy których zabezpieczenie przed niekorzystnymi zmianami kursu uzyskuje się kosztem utraty korzyści z ich ewentualnych pozytywnych zmian.

Pomimo swych zalet strategie zabezpieczenia statycznego maja pewne niedoskonałości. Koszty strategii zabezpieczenia pełnego są w rzeczywistości tak wysokie, że powodują jej nieopłacalność.
Zabezpieczające transakcje opcyjnie wymagają z kolei dokonania zapłaty za podejmowane przez drugą stronę ryzyko w postaci premii, która w praktyce niweluje większość potencjalnych zysków, w przypadku korzystnych zmian kursów posiadanych walut.
Optymalna strategia zabezpieczająca podobna miałaby więc być do operacji opcyjnej w zakresie uzyskiwanego przy jej wykorzystaniu wyniku finansowego, przy czym jej koszty miałyby być zerowe. Taką własnie strukturę zwrotu próbuje się uzyskać za pomocą strategii zabezpieczenia dynamicznego, w której struktura zwrotu zazwyczaj nie będzie liniowa. W następnym rozdziale będzie mowa o innym sposobie obniżenia kosztów zabezpieczenia.

W praktyce, dokonujący decyzji co do wyboru strategii zabezpieczenia firmy przed ryzykiem wahań kursów walutowych, podobnie jak w innych aspektach zarządzania finansowego, ograniczeni są pewnymi uwarunkowaniami: próbie redukcji ryzyka do minimum towarzyszy spadek do minimum potencjalnego zwrotu z inwestycji (im mniejsze ryzyko, tym mniejszy zysk z inwestycji). W związku z powyższym, kierownictwa finansowe wielu firm, narażonych na ryzyko kursowe, przyjmują politykę selektywnego zabezpieczania transakcji w walutach obcych.

Przewidując niekorzystne zmiany kursu danej waluty, dokonują zabezpieczenia pozycji w danej walucie, natomiast w przypadku przeciwnym pozostawiają ją niezabezpieczoną. Podczas, gdy z punktu widzenia dokonujących zabezpieczenia pozycji walutowej, zabezpieczenie selektywne jest jedną z metod ograniczenia całkowitych kosztów operacji, według niektórych podobna praktyka stanowi wstęp do spekulacji.

Innym przykładem zabezpieczenia selektywnego może być pozostawienie obecnej lub przewidywanej pozycji walutowej niezabezpieczonej do momentu, gdy kurs wymiany osiągnie granice akceptowanego poziomu odchylenia, a następnie dokonanie pełnego zabezpieczenia w celu uniknięcia potencjalnych strat w przypadku dalszych zmian. Powyższe podejście pozwala uniknąć kosztów operacji zabezpieczających w okresach względnej stabilności kursów lub w przypadku ich korzystnych zmian.

Tradycyjne transakcje zabezpieczające pozwalają zagwarantować firmie pożądany w przyszłości kurs wymiany walut lub też uzyskać rekompensatę za niepewność związaną z wahaniami kursu. Firma ma możliwość uniknięcia strat wynikających z niekorzystnych wahań kursów, nie ma jednak możliwości realizacji zysku na ich korzystnych wahaniach.

Możliwości takie daje wykorzystanie transakcji opcyjnych, co stanowi dużo bezpieczniejsze rozwiązanie w sytuacji, gdy konkurencja na rynku nie dokonuje zabezpieczenia swoich pozycji walutowych. Brak możliwości realizacji zysku na korzystnych wahaniach kursowych oznaczałby w takiej sytuacji relatywny spadek konkurencyjności firmy na rynku.

Opcje są szczególnie użyteczne w przypadku, gdy pojawienie się ryzyka kursowego uwarunkowane jest zdarzeniami, które mają nastąpić w przyszłości, np. zaakceptowanie oferty firmy przez zagranicznego kontrahenta.

Ryzyko kursowe pojawia się w przypadku, gdy firma nie dokonała zabezpieczenia przewidywanej długiej pozycji w walucie obcej, a oferta została przyjęta.

Przy wykorzystanie tradycyjnych metod zabezpieczania kursu walutowego – w przypadku, gdy oferta zostanie odrzucona, a dokonano transakcji zabezpieczającej ryzyko kursowe, firma będzie narażona na ewentualne straty kursowe ze względu na posiadanie krótkiej pozycji na rynku terminowej i brak równoważącej ją długiej pozycji na rynku kasowym.

Przy wykorzystaniu transakcji opcyjnych firma zabezpiecza się przed ryzykiem kursowym w obu przypadkach. Opcja może być wykonana, jeśli uzna to za korzystne lub może wygasnąć – ograniczając tym samym straty do wysokości zapłaconej premii.

Transakcje opcyjnie są korzystniejszym rozwiązaniem w sytuacji zwiększonej niepewności, czy to w zakresie podmiotu zabezpieczenia, czy też kierunku zmian kursów.

Decyzja o sposobie zabezpieczenia przed niekorzystną zmianą kursu walutowego zależy zasadniczo od dwóch czynników:

- oczekiwań co do kierunku zmiany kursu,
- wielkości akceptowanego ryzyka.

Ponieważ pierwszy czynnik jest obarczony bardzo dużym błędem, wybór instrumentu zabezpieczającego zależeć będzie w praktyce od skłonności inwestora do podjęcia ryzyka.
Podsumowując powyższe rozważania otrzymujemy trzy warianty decyzji możliwych do podjęcia przez klienta:

- firma może pozostawić swoja pozycję niezabezpieczoną, jeżeli przewiduje, że kurs walutowy w przyszłości zmieni się na jej korzyść i jednocześnie jest w stanie zaakceptować stratę w przypadku niekorzystnej zmiany kursu;
- firma może także w pełni zabezpieczyć się przed ryzykiem kursu walutowego przy pomocy klasycznych transakcji zabezpieczających, jeżeli jest przekonana, że przyszłe zmiany kursu będą dla niej niekorzystne;
- natomiast w sytuacji, gdy firma nie ma pewności, co do przyszłych zmian kursu walutowego, najlepszym dla niej rozwiązaniem jest nabycie opcji walutowej. W przypadku takiego zabezpieczenia firma ryzykuje jedynie utratę premii, gdy kurs zmieni się na jej niekorzyść pozostawiając sobie nieograniczone możliwości zysku, gdy przyszły kurs walutowy ukształtuje się zgodnie z oczekiwaniami.

W następnym podrozdziale dokonam porównania pomiędzy wspomnianymi wariantami zabezpieczenia ryzyka walutowego, a więc decyzją o zaniechaniu stosowania transakcji zabezpieczających; kupnem opcji walutowej lub zawarciem transakcji terminowej.
Transakcja terminowa polega na ustaleniu kursu terminowego w oparciu o bieżący kurs na rynku walutowym i stopy procentowe danej pary walutowej na dany okres. Im wyższa jest różnica stóp procentowych pomiędzy dwiema walutami, tym wyższy będzie kurs terminowy dla danej pary walutowej.

Porównanie różnych wariantów w przypadku Eksportera

Załóżmy, że eksporter spodziewa się za miesiąc wpływu należności za sprzedane przez siebie towary. Bieżący kurs walutowy wynosi S, a kurs terminowy F. Klient może nabyć opcję sprzedaży dla kursu realizacji w wysokości F, po cenie P.

Wariant I – Brak zabezpieczenia

W przypadku, gdy eksporter jest przekonany, że kurs za miesiąc będzie wyższy od bieżącego kursu terminowego F, nie zabezpieczy płatności, licząc na wzrost wartości faktury w przeliczeniu na walutę krajową. Jednocześnie musi on być świadom możliwości poniesienia teoretycznie nieograniczonej straty, gdyby kurs walutowy za miesiąc był niższy od F.

Oś pozioma reprezentuje przyszły kurs terminowy, natomiast oś pionowa – wynik z transakcji wymiany wyrażony w walucie krajowej. Linia zyskowności rośnie proporcjonalnie do wzrostu przyszłego kursu walutowego i maleje również proporcjonalnie do jego spadku.

Wariant II – Kupno opcji sprzedaży

Nabywając opcję sprzedaży klient gwarantuje sobie minimalny kurs sprzedaży za miesiąc na poziomie aktualnego kursu terminowego F. Za nabycie opcji klient płaci premię w wysokości P. Jeżeli kurs walutowy w dniu sprzedaży wpływu wzrośnie powyżej F, klient nie realizuje opcji i sprzeda swój wpływ po bieżącym kursie rynkowym. Efektywny kurs sprzedaży będzie różnicą między kursem rynkowym, a zapłaconą premią. Jeżeli natomiast kurs walutowy w dniu sprzedaży wpływu spadnie poniżej F, klient zrealizuje opcję, sprzedając swój wpływ po kursie F. Efektywny kurs sprzedaży będzie różnicą między kursem realizacji opcji, a zapłaconą premią.

W sytuacji, gdy kurs rynkowy w dniu zawarcia transakcji walutowej jest niższy od kursu realizacji opcji, klient wykorzysta opcję. Kurs efektywny zawartej transakcji sprzedaży wynosić będzie F – P. W sytuacji, gdy kurs rynkowy w dniu zawarcia transakcji walutowej jest wyższy od kursu realizacji opcji, klient zrezygnuje z wykorzystania opcji i dokona sprzedaży na rynku. Kosztem zabezpieczenia będzie zapłacona premia opcyjna w wysokości P.

Linia przerywana jest linią zyskowności, powstałą z kombinacji wartości oczekiwanej należności w walucie obcej w przeliczeniu na walutę krajową i kosztu zakupu miesięcznej opcji walutowej. Podobnie jak na wykresie wartość należności będzie tym niższa, im niższy będzie kurs realizacji za miesiąc. Jeżeli ten kurs będzie niższy od F, klient zrealizuje opcję. Zakupiona opcja będzie rekompensowała stratę z transakcji na rynku bieżącym. Łączna teoretyczna strata nie przekroczy jednak wielkości zapłaconej premii, która to wielkość jest znana w dniu zakupu opcji. Jest to szczególnie istotne w przypadku przedsiębiorstw, które regulują odgórnie wielkość maksymalnej straty z tytułu różnic kursowych. Jeżeli natomiast kurs walutowy za miesiąc będzie wyższy od F, klient zrezygnuje z realizacji i dokona transakcji po kursie rynkowym. W przypadku, gdy kurs ukształtuje się powyżej F + P, klient będzie realizował zysk na zabezpieczonej opcją transakcji.

Wariant III - zawarcie transakcji terminowej.

Sprzedaż waluty obcej na termin, zabezpieczy całkowicie eksportera przed spadkiem kursu dolara. Pozbawi go jednak możliwości realizacji zysku, jeżeli kurs waluty za miesiąc ukształtuje się powyżej poziomu uzgodnionego kursu terminowego F. Sprzedaż waluty obcej na termin zabezpieczy w pełni przyszłą wartość należności, eliminując zarówno ryzyko straty, jak i możliwość zysku w przypadku dodatniej różnicy kursowej. Krzywa zysku w tym przypadku pokrywa się z osią reprezentującą przyszły kurs realizacji.

Porównanie różnych wariantów w przypadku Importera

Załóżmy, że importer spodziewa się za miesiąc płatności tytułem zapłaty za kupione przez siebie towary za granicą. Bieżący kurs walutowy wynosi S, a kurs terminowy F. Klient może nabyć opcję zakupu dla kursu realizacji w wysokości F, po cenie P.

Wariant I - brak zabezpieczenia

W przypadku, gdy przedsiębiorstwo jest przekonane, że kurs za miesiąc będzie niższy od bieżącego kursu terminowego F, nie zabezpieczy przyszłej płatności, licząc na spadek jej wartości w przeliczeniu na walutę krajową. Jednocześnie musi być ono świadome możliwości poniesienia teoretycznie nieograniczonej straty, gdyby kurs walutowy za miesiąc był wyższy od F. Linia zyskowności spada wraz ze wzrostem przyszłego kursu walutowego.

Wariant II - kupno opcji zakupu

Nabywając opcję zakupu przedsiębiorstwo gwarantuje sobie maksymalny kurs kupna za miesiąc na poziomie aktualnego kursu terminowego F. Za nabycie opcji zapłaci ono premię w wysokości P. Jeżeli kurs walutowy na datę waluty odpowiadającej dacie płatności spadnie poniżej F, przedsiębiorstwo nie zrealizuje opcji i zakupi walutę po aktualnym kursie rynkowym. Efektywny kurs kupna waluty obcej będzie sumą kursu rynkowego i zapłaconej premii. Jeżeli natomiast kurs walutowy wzrośnie powyżej kursu realizacji opcji, przedsiębiorstwo zrealizuje opcję, kupując walutę po kursie F. Efektywny kurs kupna waluty obcej będzie sumą kursu realizacji opcji i zapłaconej premii.
W przypadku, gdy kurs ukształtuje się poniżej F - P, klient będzie realizował zysk na zabezpieczonej opcją transakcji.

Linia przerywana jest linią zyskowności, powstałą z kombinacji wartości oczekiwanej należności i kosztu zakupu miesięcznej opcji walutowej. Analogicznie do poprzednich wykresów wartość należności będzie tym wyższa, im wyższy będzie kurs za miesiąc. Jeżeli kurs za miesiąc będzie wyższy od F, posiadacz opcji zrealizuje ją. Zakupiona opcja będzie rekompensowała stratę z transakcji walutowej. Łączna teoretyczna strata nie przekroczy jednak wielkości zapłaconej premii.
Jeżeli natomiast kurs walutowy za miesiąc będzie niższy od F opcja nie zostanie wykorzystana, a odpowiednia transakcja zostanie zawarta na rynku po kursie bieżącym.

Wariant III - zawarcie transakcji terminowej

Kupno waluty na termin zabezpieczy całkowicie firmę przed wzrostem kursu waluty obcej. Pozbawi ją jednak możliwości realizacji zysku, jeżeli kurs bieżący po miesiącu ukształtuje się poniżej uzgodnionego kursu terminowego. Kupno waluty na termin zabezpieczy w pełni maksymalny koszt obsługi należności, eliminując zarówno ryzyko straty, jak i możliwość zysku w przypadku dodatniej różnicy kursowej. Krzywa zysku pokrywa się z osią reprezentującą przyszły kurs walutowy.