Akademia Ryzyka cz.1 - Eksport czy import, czyli opcje put i call

 2011-08-01

Żeby zrozumieć prawa rządzące zachowaniem tych bardziej wyszukanych struktur trzeba na początek poznać podstawowe własności opcji.

A zatem – czym jest opcja? Jest jednym z instrumentów pochodnych (derywatów, od angielskiego derivatives), których wartość zależy od wartości innego instrumentu, fachowo nazywanego aktywem bazowym (aktywem bazowym może być cena waluty, surowca, akcji, wartość indeksu giełdowego itd.). Wartość opcji jest więc pochodną ceny aktywa bazowego. Inne instrumenty finansowe z tej grupy to kontrakty futures, forward i swapy. Obecnie wszystkie z w/w derywatów są przedmiotem spekulacji na osobnych rynkach, ale ich powstanie było wymuszone koniecznością sprostania ryzyku finansowemu.

Opcja to instrument dający swojemu nabywcy prawo (ale nie obowiązek!) zakupu/sprzedaży ściśle określonej ilości aktywa bazowego po ściśle określonej cenie (cena wykonania, strike) w określonym terminie (opcje europejskie). Za takie prawo trzeba zapłacić. Kwestia wyceny opcji, jak i innych derywatów, została dokładnie zbadana przez matematyków. Wycena bardziej złożonych opcji bez zastosowania komputera jest praktycznie niewykonalna. Z punktu widzenia przedsiębiorstwa niuanse związane z wyceną są nieistotne, ważniejszy jest realny wpływ nabycia opcji na wynik operacji finansowych. Przed przejściem do konkretnego przykładu wyjaśnię bliżej różnicę między opcją call a opcją put.

Call to opcja kupna, a zatem nabywający "calla" zyskuje możliwość kupna aktywa bazowego, np. waluty po cenie wykonania opcji. Oczywiście, jest to korzystne tylko w przypadku, gdy cena w dniu wykonania opcji będzie wyższa od strike’a. Najlepiej będzie, jeśli zysk na różnicy wystarczy również na pokrycie ceny opcji. I odwrotnie, put to opcja sprzedaży. Firma kupując puta nabywa prawo sprzedaży np. euro po określonej cenie w przyszłości. Nawiązując do tytułu: eksporterzy otrzymują walutę zagraniczną i muszą ją wymienić na złote (sprzedać EUR, USD, JPY itd.), a zatem kupno opcji sprzedaży może być dla nich ciekawym rozwiązaniem. Importerzy z kolei muszą kupować obce waluty za złote, żeby płacić za sprowadzane towary. Dlatego też „z zasady” importerzy kupują opcje call. Poniżej przedstawiam korzyści płynące z nabycia opcji obu typów. Zacznijmy od eksportera i opcji put.

Przy kursie 3.93 firma decyduje się kupić opcję put, gwarantując sobie prawo sprzedaży euro po kursie 3.93. Standardowo, koszt opcji (ATM, at-the-money, strike = spot) wynosi od 1% do 2% wartości nominału na który opcja opiewa. Przy transakcji o wolumenie 100 tys. € za opcję trzeba zapłacić około 1.3 tys. €; zabezpieczenie polega na zagwarantowaniu określonego poziomu sprzedaży euro jeśli kurs spadnie poniżej 3.93. Z drugiej strony, dla eksportera korzystny będzie wzrost EURPLN, więc będzie mógł bez żadnych zobowiązań sprzedać walutę po korzystniejszym kursie.

Z kolei z punktu widzenia importera, kupującego opcję call - importer jest zabezpieczony przed koniecznością kupna euro po zbyt wysokim kursie i może skorzystać z korzystnego dla siebie spadku kursu. Poniższy wykres pokazuje w jaki sposób działa opcja call (strike 3.93 przy takim samym spocie).

Tytułem podsumowania chciałbym poruszyć jeszcze jedną kwestię - koszt zakupu zabezpieczenia. Jest to zdecydowanie największa wada prezentowanych powyżej rozwiązań. W efekcie, firma realizując transakcję po kursie 3.93 musi uwzględnić jeszcze kwotę wyłożoną na zakup opcji. Prowadzi to do tzw. kursu efektywnego wymiany – jest to inne spojrzenie na sposób działania opcji. Można potraktować ten koszt następująco: początkowo firma nic nie płaci, ale kurs realizacji transakcji będzie o około 3-5 groszy mniej korzystny z jej punktu widzenia. W kolejnych artykułach rozwinę problematykę bardziej złożonych struktur, oferujących większe możliwości dopasowania ryzyka i poziomów zabezpieczenia transakcji przy minimalizacji kosztów.

Powrót do listy